وضعیت اقتصادی و اجتماعی استان وضعیت اقتصادی و اجتماعی استان

حدود وشرایط جغرافیایی :
استان سمنان با وسعتی حدود 97492 کیلومتر مربع ، 9/5 درصد از کل مساحت خاکی کشور را شامل شده واز اینرو هفتمین استان وسیع کشور محسوب می شود . این استان که 84/0 درصد جمعیت کل کشور را دارا بوده وتراکم جمعیت به ازاء هر 6 نفر در کیلومتر مربع است ، در محدوده جغرافیایی '13 و 34 تا '20 و 37 عرض شمالی و'51 و51 تا '03 و 57 طول شرقی از نصف النهار گرینویچ واقع شده ، از سمت شمال به استانهای خراسان شمالی ، مازندران وگلستان ، از شرق به استان خراسان رضوی ، از جنوب به استانهای یزد واصفهان واز غرب به استانهای قم وتهران محدود میشود. استان سمنان دارای چهارشهرستان (گرمسار ، سمنان ، دامغان ، شاهرود) و 12 بخش و28 دهستان و 16 شهر می باشد.
گسترش عوارض طبیعی به گونه ای است که قسمتهای شمالی استان تحت تأثیر ارتفاعات البرز بوده واقلیم کوهستانی برآن حاکم است ونواحی جنوبی با گسترش کویر ونمک زارها تبدیل به ناحیه خشک وبیابانی گردیده است .
بلندترین نقطه ارتفاعی استان در قسمت شمالی آن واقع شده ودر حرکت به سمت جنوب ، ارتفاع عمومی منطقه با شیبی حدود 8 تا 10 در هزارکم می شود . وضعیت توپوگرافی استان نیز از شرق به غرب دارای شیب کاهنده ملایمی می باشد که این مسئله موجب گردیده که استان به دو بخش کوهستانی در شمال وبخش هموار – کویر بزرگ مرکزی – درجنوب تقسیم شود.

شرایط اقلیمی :
اطلاعات حاصل از 98 ایستگاه سینوپتیک ، اقلیم شناسی ، بارانسنجی و...در استان نشان دهنده وجود شرایط آب وهوایی متنوعی در نقاط مختلف این مرز وبوم میباشد . این تنوع ناشی از عوامل متعددی مانند اختلاف توپوگرافی ، وجود جریانهای هوایی مختلف ، موقعیت جغرافیای منطقه و... بوده که باعث چیرگی اقلیم خشک ونیمه خشک بربیش از 80درصد از مناطق استان شده است .
براساس آمار موجود ، متوسط میزان بارندگی سالیانه در طی 15 سال اخیر در منطقه شرقی استان بیش از 176 میلی متر ودر مناطق غربی حدود 90 میلی متر بوده است . همچنین متوسط بارندگی در این دوره در جنوبی ترین نقاط استان کمتر از 50 میلیمتر ودر نقاط مرتفع شمالی بیش از 500 میلی متر گزارش شده است بطوریکه میانگین سالیانه کل استان (براساس آمار 30 ساله) حدود 141 میلی متر می باشد . همچنین درجه حرارت کل استان از جنوب به شمال واز غرب به شرق کاهش پیدا می کند .
به دلیل همجواری ارتفاعات البرز با کویر مرکزی ، نقاط مختلفی در استان برای ایجاد مراکز پرفشار وکم فشار حرارتی وجود دارند که منجر به پیدایش جریانهای هوا می گردند. به همین دلیل در محدوده استان دونوع مهم از بادها به شرح زیر جریان دارند که در مناطق مختلف به بادهای محلی تبدیل میگردند:

  • بادهای غربی که معمولاً مرطوب بوده ودرماههای اول سال از جهت غرب تا شمال غربی جریان داشته وبه نام «تورانه » نیز معروفند ودر غالب اوقات باران زا میباشد.
  • بادهای کویری که از مناطق کویری وبیشتر در ماههای گرم سال می وزند وموجب افزایش درجه حرارت وخشکی هوای مناطقی از استان مانند سمنان ودامغان می شوند.

ارتفاعات :
وجود دو واحد مرفولوژیک اصلی ، یعنی ارتفاعات البرز در شمال وکویر مرکزی درجنوب ، تمامی عوارض طبیعی استان را تحت تأثیر خود قرار داده ومناظر بسیار چشم نوازی را بوجود آورده است .
ازمهمترین این عوارض طبیعی قلل متعدد ارتفاعات البرز می باشند که مهمترین آنها عبارتند از :
"کوه شاهوار" با ارتفاع 3945 متر در شمال شاهرود ، "کوه نیزوا" به ارتفاع 3875 متر در شمال مزرعه اورپلنگ وشمال غربی شهمیرزاد "قله خوش ییلاق" با ارتفاع 2802 متر ، " خیاسک" با ارتفاع 2670 متر ، همچنین قله های "سرلک" و"کلرز" در شمال گرمسار .

جنگلها :
استان سمنان دارای 225 هزار هکتار جنگل می باشد که 150 هزار هکتار آن درختان سوزنی برگ بوده و50 هزار هکتار درختان پهن برگ از گونه های بلوط ، راش ، انجیری ، زبان گنجشک ، گردو ، ملچ ، نمدار ، شیردار ، توسکا ، جودانه ، ممرز، اکولک، گلابی ، بارانک ، افرا که در دامنه های شمال رشته کوه البرز قرار دارند ، تشکیل شده است . در مناطق کویری نیز 25 هکتار جنگل های متراکم تاق وگز وجود دارد . این استان همچنین دارای 127 هکتار پارکهای مصنوعی وفضای سبز میباشد.

رودخانه ها :
رودخانه های موجود غالباً به صورت فصلی و خشکرود بوده که فقط در مواقع بارندگی زیاد ، تشکیل سیلابهایی را می دهند که نهایتاً به دشت کویر منتهی می شوند
مهمترین رودهای استان از غرب به شرق عبارتند از :

  • رودخانه حبله رود: که از رشته کوههای البرز سرچشمه می گیرد ومهمترین منبع آب دشت گرمسار بوده وتنها رودخانه دائمی استان بشمار می آید. این رود دارای شاخه های متعددی است که مهمترین شاخه آن رودخانه نمرود است که تقریباً نیمی از آب رودخانه را تأمین می نماید . این رودخانه در 30 کیلومتری دشت گرمسار از واحدهای شور ونمکی عبورکرده وکیفیت آن کاهش می یابد.
  • رودخانه گل رودبار: که از ارتفاعات شمال شهمیرزاد سرچشمه می گیرد وبادریافت از شعبات ده صوفیان وشهمیرزاد در نزدیکی بند مهدیشهر واتصال شعبات فرعی دیگر در شمال درجزین، حوزه وسیعی را در دشت سمنان مشروب می سازد.
  • رودخانه چشمه علی : این رودخانه از دره های جنوبی شاهکوه گرگان سرچشمه گرفته وپس از گذشتن از غرب دامغان ، در دشت دامغان تخلیه می شود.
  • رودخانه تاش : این رود از دره های جنوبی شاکوه گرگان وارتفاعات تاش ومجن سرچشمه گرفته وپس از اتصال با چندین شعبه فرعی ، دشت شاهرود را تغذیه می کند
  • رودخانه کال شور: از کوههای شمال شرقی میامی در شهرستان شاهرود سرچشمه می گیرد وپس از عبور از زیر پل ابریشم واقع در محور شاهرود- سبزوار در شرق میامی وارد کویر می شود.


شهرستانها
شهرستان سمنان :

سمنان با مساحت 22191کیلومتر مربع با براورد 183448 نفر جمعیت دردامنه جنوبی سلسله جبال البرز واقع گردیده واز غرب به شهرستان گرمسار از شرق به شهرستان دامغان واز سوی جنوب به استان اصفهان واز شمال به شهرستان ساری در استان مازندران محدود شده است .آب وهوای شهرستان سمنان جز درنقاط کوهستانی شهمیرزاد وفولاد محله و چاشم که از مناطق سردسیر به شمار میرود در فصل تابستان منطقه ای خشک وکم آب ودربقیه فصول سال معتدل میباشد تنها رودخانه دائمی شهرستان سمنان رودخانه گل رودبار میابشد .وجود ذخایرعظیم گچ ، زئولیت با کیفیت کم نظیر ، سلستین ، آهن ، نمک از بارزترین توانمندیهای معدنی سمنان به شمار می آید از مکانهای تاریخی شهرسمنان مسجد جامع ، مسجدامام ، دروازه ارگ ، موزه پهنه و جاذبه های طبیعی استان ، شهمیرزاد ، غاردربند ومنطقه حفاظت شده پرور میباشد.

شهرستان شاهرود:
شاهرود با مساحت 51762 کیلومتر مربع با برآورد 234738نفر جمعیت از شمال به ارتفاعات سلسله جبال البرز ومرز شهرستاهای گنبدکاووس گرگان علی آباد مینودشت رامیان وجاجرم واز شرق به مرز شهرستان سبزوار وازجنوب به به دشت کویر ومرز استانهای اصفهان ویزد واز مغرب به شهرستان دامغان مرتبط میباشد .آب وهوای شاهرود به نسبت پستی وبلندی ونزدیکی به کویر نمک ورشته کوه البرز متغیر میباشد در این رابطه آب وهوای آن به سه منطقه تقسیم میگردد: آب وهوای قسمت شمالی شامل دهستان نردین بسطام کلاته های غربی وشرقی وفرومد سردسیر وکوهستانی قسمت مرکزی شامل شاهرود ودهستان های حومه ده ملا ومیامی معتدل وقسمت جنوبی مانند طرود بیارجمند وخوارتوران گرم معتدل است .از بلندترین کوههای این شهرستان میتوان به کوه ابر به ارتفاع 2630متر وقله خوش ییلاق به ارتفاع 2802متر وقله چناشک به ارتفاع 2670متر اشاره کرد .وجود ذخائرمناسب کرومیت وآهن ، مس ، سر ب وروی همچنین کارخانه سیمان وباغات کشاورزی وصیفی از قبیل انگور، گوجه ، کشمش ، زرد آلو، سیب درختی و برگه وخاک غنی جهت کارخانجات آجر وسفال از توانمندیهای این شهراستان به شمار می آبد ازاماکن تاریخی ومذهبی ومحیط زیست ، مسجد جامع ، آرامگاه بایزید بسطامی ، مجموعه تاریخی بسطام ، موزه شاهرودومنطقه حفاظت شده خوارتوران وجنگل النگ وجنگل ابرمیتوان نام برد

شهرستان گرمسار:
شهرستان گرمسار با مساحت 9512 کیلومترمربع با برآورد 83007نفر جمعیت از شمال به دماوند واز غرب به ورامین واز مشرق به سمنان واز جنوب به کویر مرکزی و ودر نهایت به شهرستان نائین استان اصفهان محدود میشود .شهرستان گرمسار دارای آب وهوای خشک میباشد درزمستان فوق العاده سرد ودرتابستان گرم میباشد وجود بیشترین ذخائر نمک کشوروسولفات سدیم ووجود صیفی جات ازقبیل خربزه وانار وانجیراز توانمندیهای معدنی وکشاورزی این شهرستان میباشد. از مکانهای تاریخی ، بقاع امامزاده علی اکبر وامامزاده کوشک را میتوان نام برد .

شهرستان دامغان :
این شهرستان با مساحت 14027 کیلومتر مربع با برآورد 88319 نفر جمعیت از طرف شمال به خط الراس جبال البرز واز طرف شرق به شهرستان شاهرود و از طرف جنوب به دشت کویر مرکزی ایران واز غرب به شهرستان سمنان منتهی میشود.به علت موقعیت طبیعی خشک ، رودهایی در این شهرستان وجود دارد که در موقع بارندگی سیلاب در آنها جاری میشود مسجد تاریکخانه جامع ، بنای چشمه علی ، گنبد چهل دختر وبرج مهماندوست از جمله بناهای تاریخی این شهرستان میباشد وذخائر غنی فلزی آهن ومس، طلا ، نقره ، سرب وروی ومعادن غنی ذغالسنگ از توانمندیهای معدنی ووجود محصولات کشاوزری پسته وسیب زمینی از توانمندیهای کشاورزی میباشد .

قابلیت های توسعه ای استان
قابلیت های اقتصادی وزیربنایی :

  • برخورداری از ذخائر غنی ومتنوع معدنی و وجود 42 کانسار معدنی از 72 کانسار موجود درکشور
  • تولید وفرآوری مواد معدنی با مجموعه استخراج بالغ بر10 میلیون تن وداشتن مقامهایی در زمینه ذخیره وتولید به شرح ذیل :

الف :دارابودن مقام اول ذخائر گچ کشور با تولیدی حدود 6 میلیون تن گچ

ب :دارا بودن مقام اول ذخیره وتولید نمک کشور
ج: دارابودن رتبه سوم در تولید کرومیت و ذخائر عظیم زئولیت با کیفیت مناسب در کشور

خ: دارابودن مقام دوم در تولید سولفات سدیم کشور
د:دارابودن مقام دوم در تولید ذغالسنگ کشور

  • وجود بسترهای مناسب وزیرساختهای مورد نیازدراستان برای جذب ، ایجاد وانتقال صنایع از سایر استانها بخصوص صنایع مزاحم تهران
  • وجود اراضی بلامعارض برای توسعه واستقرار صنایع بزرگ وپذیرش جمعیت وفعالیت از استانهای همجوار
  • برخورداری از شبکه های انتقال وخطوط اصلی انرژی کشوردراستان از جمله یک پست 400 کیلوولت و هفت پست 230 کیلوولت و 17 پست 63 کیلوولت برق ووجود شبکه لوله گذاری گاز 48 اینچ
  • برخورداری از پوشش شبکه مخابراتی وزیرساختهای مناسب ICT وقرارگرفتن در کریدوربین المللی فیبر نوری به طول 1980 کیلومتر ( اصلی وفرعی )
  • استقرار در مسیر کریدور حمل ونقل بین المللی شرقی - غربی وشمالی - جنوبی و وجود بیش از 500 کیلومتر بزرگراه تهران- مشهد وراه آهن دوخطه تهران -مشهد به طول 1080 کیلومتر
  • همجواری با استانهای بزرگ ومرکزی کشوروبرخورداری از شبکه های ارتباطی بین منطقه ای مناسب ودسترسی نسبتا سریع به منطقه شهری تهران
  • برخورداری از تنوع اقلیمی ، ذخایر طبیعی وزیست محیطی وحیات وحش ووجود نادرترین گونه های گیاهی جانوری جهان وجاذبه های طبیعی کوهستانی وکویر مرکزی وتاریخی به عنوان قابلیت توسعه فعالیت های گردشگری
  • همجواری با حوزه آبریز شمالی
  • استقرار 10 شهرک صنعتی و14 ناحیه صنعتی واستقرار بیش از 1576 واحد تولیدی فعال و وجود صنایع بزرگ در استان
  • وجود مراکز خدماتی وتجاری نظیر بانکها، بورس ، بیمه و...


قابلیتهای اجتماعی وفرهنگی:

  • برخورداری از مراکز آموزش عالی فنی وحرفه ای دولتی وغیردولتی ، شبکه بهداشتی درمانی ، مراکز خدمات اجتماعی وفرهنگی
  • سرانه بالای دانشجو به جمعیت و داشتن رتبه دوم کشوری در اینخصوص که به ازای هرده نفر یک دانشجو در استان وجود دارد
  • برخورداری از سطح بالای با سوادی (بیش از89%) و وجود سرمایه انسانی متخصص وماهردر استان
  • وجود جاذبه های گوناگون طبیعی وتاریخی دراستان
  • وجود حدود 20% از مناطق حفاظت شده طبیعی کشور در استان سمنان
  • تردد تقریبی 12 میلیون نفر مسافر وزائر امام رضا ازمسیرهای ارتباطی این استان
  • برخورداری از سازمان فضایی متعادل در زمینه استقرار جمعیت و فعالیت در محورتوسعه غرب به شرق استان واستقرار شهرکهای جدید با جانمایی توجیه پذیر.
  • وجود بسترهای مناسب اقتصادی ، اجتماعی ، فرهنگی واموزشی برای جذب سرمایه گذاری های داخلی وخارجی

 

قابلیتهای بالفعل وبالقوه کشاورزی وصنعت دام وطیور :

  • وجود 5 اقلیم متنوع در استان
  • برخورداری از تنوع اکولوژیکی در 5/5 میلیون هکتار از عرصه های منابع طبیعی
  • امکان توسعه کشت وفرآوری 120 گونه بومی شناسایی شده گیاهان دارویی در استان
  • امکان توسعه باغات در 20000 هکتار اراضی شیب دار شناسایی شده
  • امکان توسعه کشت علوفه زراعی ومرتعی
  • امکان بهره برداری از اراضی شور جهت کشت علوفه ، زراعت، چوب وپرورش کنترل شده شتر
  • وجود 2200000 واحد دامی دامهای سبک وسنگین بویژه گوسفند نژاد سنگسری وشتر طرودی در استان
  • وجود تشکل وشرکتهای تعاونی تولیدی توانمند در بخش کشاورزی
  • وجود بیش از 40 هزار نفر بهره بردار بخش کشاورزی
  • وجود حدود 2000 نفر فارغ التحصیلان دانش آموخته شاغل وجویای کار در بخش کشاورزی
  • وجود 7 مرکز آموزشی وتحقیقاتی و7 ایستگاه پژوهشی در استان
  • امکان ایجاد مجتمع های کشاورزی ودامپروری با هدف اصلاح نظام بهره برداری
  • وجود امکان توسعه صندوقهای غیردولتی حمایت از سرمایه گذاری بخش کشاورزی
  • امکان توسعه شرکتهای خدمات مکانیزاسیون وصنایع تبدیلی وتکمیلی با هدف بهره وری تولید
  • وجود193881هکتار اراضی قابل کشت استان جهت کشت محصولات زراعی وباغی (آبی ودیم) و آیش
  • وجود 837 واحد دامپروری صنعتی با جمعیت 2200000 واحد دامی سبک وسنگین وظرفیت 7413020 قطعه طیور صنعتی طی یک دوره و 172010 کندوی زنبور عسل و 109 استخر ومزرعه پرورش ماهی در استان

هدفهای بلند مدت توسعه استان :

با توجه به قابلیت ها وتنگناها ، توسعه استان برمحوریت بخش های صنعت معدن گردشگری ، خدمات برتر با تاکید برآموزش عالی استوار می باشد . از این روبرخی ازاهداف بلندمدت استان بویزه در حوزه اقتصادی وتجاری عبارتند از :

  • توسعه صنعتی با توجه به موقعیت مناسب منطقه و هم جواری با قطب صنعتی تهران
  • توسعه ، ارتقاء وبهره برداری حداکثرارظرفیت های موجود معدنی
  • توسعه بخش گردشگری با تاکید بر اکوتوریسم وحفاظت از میراث تاریخی وطبیعی استان
  • توسعه کمی وکیفی مراکز آموزش فنی وحرفه ای ومهارتی وعالی در جهت تامین نیازهای استان و پذیرش ظرفیت آموزش عالی از استانهای همجوار
  • تقویت گمرک وتوسعه خدمات بازرگانی
  • ارتقای سطح توانمندیهای محیطی وحفاظت از منابع طبیعی برای توسعه پایدار
  • نهادینه سازی بهره وری وافزایش آن در بخش های اقتصادی و عوامل تولید

راهبردهای بلند مدت توسعه استان :

  • توسعه صنایع شیمیایی ، الکترونیک ، غذایی ودارویی وکانی غیر فلزی با تاکید برشکل گیری خوشه های صنعتی
  • توسعه صنایع ماشین سازی و خودروسازی وقطعه سازی
  • نوسازی نرم افزاری وسخت افزاری صنایع و معادن وبهبود تکنولوزی استخراج مواد معدنی
  • توسعه صنایع کوچک با تاکید بر پیوند با صنایع بزرگ ومادر
  • توسعه مراکزپزوهشی وتحقیقاتی وبکارگیری یافته های آن ها در فعالیت های محوری استان
  • بستر سازی مناسب برای جلب سرمایه گذاری خارجی
  • بهره گیری مناسب از جاذبه های فرهنگی ، طبیعی ، تاریخی وحیات وحش برای توسعه صنعت گردشگری
  • گسترش مراکز اموزش عالی جهت تمرکز زدایی دوره های کارشناسی از دانشگاه های تهران
  • گسترش خدمات بازرگانی نوین با تاکید برخدمات گمرکی ، بانکی ، بیمه ، حمل ونقل بین المللی کالا
  • استقرار بخشی از خدمات زیر ساخت های شهری در چهار شهراصلی استان
  • توسعه کشت پسته وزیتون در نواحی میانی و جنوبی ، گردو در شمال ، فعالیتهای متمرکز دام وطیور درکشت گلخانه ای در سطح استان
  • اصلاح ساختار نظام بهره برداری ومدیریت اراضی کشاورزی
  • توسعه وتجهیز شبکه حمل ونقل ریلی
  • استفاده از موقعیت جغرافیایی استان در برقراری ارتباطات ریلی وجاده ای شمالی وجنوبی کشوروتمرکز زدایی ارتباطی از تهران
  • توسعه صنایع بسته بندی وفراوری محصولات دامی وکشاورزی عمده استان